Jesienią i zimą trzy wirusy oddechowe zbierają największe żniwo wśród dorosłych – szczególnie seniorów i osób z chorobami przewlekłymi. Wyjaśniamy, czym różnią się grypa, COVID-19 i RSV, kto powinien się zaszczepić, ile to kosztuje w sezonie 2026/2027, czy można przyjąć kilka szczepionek naraz – i jak wygląda szczepienie w aptece.

Sezon jesienno-zimowy to czas, kiedy wirusy oddechowe krążą najintensywniej – spędzamy więcej czasu w zamkniętych, słabo wietrzonych pomieszczeniach, w autobusach, sklepach i poczekalniach, a chłodne, suche powietrze sprzyja przenoszeniu się różnych infekcji. Dla młodej, zdrowej osoby większość takich zakażeń kończy się kilkoma dniami w łóżku. Dla seniora, osoby z cukrzycą, niewydolnością serca, POChP czy astmą ta sama infekcja może oznaczać zapalenie płuc, zaostrzenie choroby przewlekłej, pobyt w szpitalu, a czasem znacznie poważniejsze konsekwencje.

Dobra wiadomość jest taka, że przeciwko trzem najgroźniejszym jesiennym wirusom – grypie, COVID-19 i RSV – mamy dziś skuteczne i bezpieczne szczepionki dla dorosłych. Co więcej, szczepienie nie wymaga już wizyty u lekarza: można je wykonać w aptece, u farmaceuty, często od ręki. W tym artykule wyjaśniamy, czym te trzy infekcje się od siebie różnią, kto szczególnie powinien się zaszczepić, jak wygląda refundacja w sezonie 2026/2027, czy szczepionki można łączyć i czego się spodziewać po wizycie w punkcie szczepień.

Trzy wirusy, jeden sezon – czym się różnią

Grypa, COVID-19 i zakażenie RSV to nie jest przeziębienie, choć na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie: gorączka, kaszel, ból gardła, osłabienie. To trzy różne choroby, wywoływane przez trzy różne wirusy.

Grypa. Wywołuje ją wirus grypy, który co roku nieco się zmienia – dlatego skład szczepionki jest aktualizowany przed każdym sezonem. Grypa zaczyna się zwykle nagle: w ciągu kilku godzin pojawia się wysoka gorączka, dreszcze, silne bóle mięśni, głowy i stawów, uczucie „rozbicia”. To nie jest „mocniejsze przeziębienie” – wiele osób po prostu nie jest w stanie wstać z łóżka. W Polsce co sezon notuje się kilka milionów zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę, a najgroźniejsze są jej powikłania: zapalenie płuc (wirusowe lub bakteryjne nadkażenie), zapalenie mięśnia sercowego, zaostrzenia chorób przewlekłych. Wiadomo też, że w ciągu kilku tygodni po przebytej grypie wyraźnie rośnie ryzyko zawału serca i udaru mózgu.

COVID-19. Wywołuje go koronawirus SARS-CoV-2, który – choć przestał być głównym tematem wiadomości – nie zniknął. Wciąż pojawiają się jego nowe warianty, a fale zakażeń przetaczają się kilka razy w roku. U większości osób młodych i zaszczepionych w przeszłości przebieg jest dziś łagodny, ale u seniorów i osób z obniżoną odpornością COVID-19 nadal bywa przyczyną hospitalizacji i zgonów. Dochodzi do tego problem tzw. długiego COVID-u – utrzymującego się tygodniami zmęczenia, duszności czy zaburzeń koncentracji. Odporność po szczepieniu i po przechorowaniu z czasem słabnie, a wirus się zmienia – stąd zalecenie, by osoby z grup ryzyka przyjmowały co sezon dawkę zaktualizowanej szczepionki.

RSV. Syncytialny wirus oddechowy (RSV) przez lata kojarzył się głównie z niemowlętami, u których jest częstą przyczyną zapalenia oskrzelików. Dopiero niedawno w pełni doceniono, jak groźny bywa u dorosłych – zwłaszcza po 60. roku życia oraz u osób z chorobami serca i płuc. U seniora zakażenie RSV może zacząć się niewinnie, od kataru i kaszlu, a skończyć zapaleniem płuc, ciężkim zaostrzeniem POChP lub astmy albo dekompensacją niewydolności serca. Szacuje się, że u osób starszych RSV odpowiada za liczbę hospitalizacji porównywalną z grypą. Na RSV nie ma przy tym leku przeciwwirusowego – leczenie jest wyłącznie objawowe. Dlatego tak ważna jest profilaktyka.

Wspólna cecha wszystkich trzech? Zakażamy się drogą kropelkową – wystarczy, że ktoś w naszym otoczeniu kichnie lub zakaszle.

Kto szczególnie powinien się zaszczepić

Szczepienie przeciw grypie jest zalecane wszystkim dorosłym, którzy nie mają przeciwwskazań. Są jednak grupy, dla których szczepienia przeciw grypie, COVID-19 i RSV mają szczególne znaczenie, bo to one najczęściej ciężko chorują i trafiają do szpitala.

Seniorzy. Z wiekiem układ odpornościowy reaguje wolniej i słabiej. Infekcja u osoby po 65. roku życia częściej prowadzi do powikłań, a powrót do pełnej sprawności po pobycie w szpitalu bywa długi i trudny. Dlatego to właśnie osoby starsze są główną grupą, do której kierowane są bezpłatne szczepienia.

Osoby z chorobami przewlekłymi – w każdym wieku. Cukrzyca, choroba wieńcowa, niewydolność serca, przewlekła choroba nerek, POChP, astma, choroby wątroby, otyłość – każda z tych chorób zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji. Infekcja wirusowa potrafi też „rozregulować” chorobę podstawową: u diabetyka gwałtownie podnosi poziom cukru, u osoby z niewydolnością serca wywołuje zaostrzenie z dusznością i obrzękami.

Osoby z obniżoną odpornością. Pacjenci w trakcie leczenia onkologicznego, po przeszczepieniach, przyjmujący leki immunosupresyjne lub sterydy, chorzy na choroby autoimmunologiczne – u nich infekcje przebiegają ciężej, a odpowiedź na szczepienie bywa słabsza. Nie jest to jednak powód, by z niego rezygnować – raczej by dokładnie omówić jego termin z lekarzem prowadzącym.

Kobiety w ciąży. Szczepienie przeciw grypie i COVID-19 jest zalecane w każdym trymestrze ciąży, a szczepienie przeciw RSV w określonym okresie ciąży chroni noworodka w pierwszych miesiącach życia. W tym przypadku decyzje warto podejmować razem z lekarzem prowadzącym ciążę.

Osoby mające kontakt z grupami ryzyka. Opiekunowie osób starszych i przewlekle chorych, pracownicy ochrony zdrowia, domów pomocy społecznej, szkół i przedszkoli, a także dziadkowie i rodzice małych dzieci. Szczepiąc się, chronimy nie tylko siebie, ale też tych, których moglibyśmy nieświadomie zarazić.

Szczepienie przeciw grypie – co roku, najlepiej jesienią

Szczepionki przeciw grypie stosowane u dorosłych to szczepionki inaktywowane – niezdolne do wywołania choroby. Może pojawić się ból ramienia, lekki stan podgorączkowy czy kilkudniowe osłabienie – to oznaka, że układ odpornościowy „uczy się” rozpoznawać wirusa – ale nie jest to grypa.

Szczepienie trzeba powtarzać co roku z dwóch powodów. Po pierwsze, wirusy grypy stale się zmieniają, a skład szczepionki jest co sezon dopasowywany do szczepów, które według prognoz będą krążyć. Po drugie, ochrona po szczepieniu słabnie w ciągu kilku-kilkunastu miesięcy. Odporność buduje się w ciągu około dwóch tygodni od podania, dlatego najlepiej zaszczepić się jesienią, zanim zachorowań zrobi się najwięcej – w praktyce między wrześniem a końcem listopada. Nie oznacza to jednak, że w grudniu czy styczniu jest „za późno”: szczyt zachorowań na grypę w Polsce przypada zwykle na przełom zimy, a szczepienie wykonane w trakcie sezonu wciąż ma sens.

Ile kosztuje w sezonie 2026/2027? Zgodnie z wykazem refundacyjnym obowiązującym od 1 października 2026 r. standardowa szczepionka przeciw grypie jest bezpłatna dla osób od 65. roku życia oraz dla kobiet w ciąży i w połogu. Dorośli w wieku 18–64 lata mają 50% refundacji – dopłata wynosi wtedy około 27 zł. Szczepionka wysokodawkowa dla osób od 60. roku życia objęta jest refundacją 50% (dopłata około 82 zł). Sama kwalifikacja i wykonanie szczepienia w aptece są finansowane przez NFZ – pacjent płaci najwyżej za preparat. Receptę na szczepionkę może wystawić farmaceuta po przeprowadzeniu wywiadu.

Szczepienie przeciw COVID-19 – zaktualizowana dawka na nowy sezon

W sezonie 2026/2027 szczepienia przeciw COVID-19 prowadzone są zaktualizowaną szczepionką, dopasowaną do wariantów wirusa krążących obecnie. U dorosłych podaje się jedną dawkę – niezależnie od tego, ile dawek ktoś przyjął w poprzednich latach. Jeśli niedawno przechorowaliśmy COVID-19 lub przyjęliśmy poprzednią dawkę, zwykle zaleca się zachowanie kilkumiesięcznego odstępu – farmaceuta pomoże ustalić, czy to już dobry moment.

Najważniejsza informacja praktyczna: szczepienie przeciw COVID-19 jest bezpłatne dla osób uprawnionych do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Szczepionkę zapewnia Ministerstwo Zdrowia, a kwalifikację i podanie finansuje NFZ. Nie potrzeba skierowania ani recepty od lekarza – wystarczy zgłosić się do punktu szczepień.

Komu szczególnie zalecamy dawkę przypominającą? Przede wszystkim osobom od 60.–65. roku życia, osobom z chorobami przewlekłymi i z obniżoną odpornością, kobietom w ciąży oraz osobom pracującym z pacjentami. Ale szczepienie mogą przyjąć wszyscy dorośli, którzy chcą zmniejszyć ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu – choćby po to, by nie wypaść z pracy na tydzień w najbardziej intensywnym okresie roku czy bezpiecznie spędzić święta z rodzicami i dziadkami.

Szczepienie przeciw RSV – nowość, o której warto wiedzieć

Szczepionki przeciw RSV dla dorosłych to stosunkowo nowa możliwość – w Polsce dostępne są dwie takie szczepionki, przeznaczone przede wszystkim dla osób od 60. roku życia (w określonych wskazaniach także dla młodszych dorosłych z grup podwyższonego ryzyka oraz – jedna z nich – dla kobiet w ciąży, by chronić noworodka). Badania kliniczne pokazały, że szczepienie istotnie zmniejsza ryzyko zakażenia dolnych dróg oddechowych wywołanego przez RSV, w tym ciężkich postaci choroby wymagających hospitalizacji.

Ważna różnica w porównaniu z grypą i COVID-19: szczepionkę przeciw RSV przyjmuje się jednorazowo, a nie co sezon. Według obecnej wiedzy jedna dawka zapewnia ochronę przez co najmniej kilka sezonów. To, czy i kiedy potrzebna będzie dawka przypominająca, jest wciąż przedmiotem badań. Najlepiej zaszczepić się przed sezonem zakażeń RSV, który w Polsce przypada zwykle na okres od późnej jesieni do wczesnej wiosny.

Ile kosztuje? Od 1 października 2026 r. obie szczepionki przeciw RSV są bezpłatne dla osób od 65. roku życia (na receptę z odpowiednim uprawnieniem). Osoby w wieku 60–64 lata mają 50% refundacji – dopłata wynosi około 409 zł. W pozostałych przypadkach szczepionka jest pełnopłatna i kosztuje około 818 zł. Dla kobiet w ciąży szczepionka przeznaczona do stosowania w ciąży jest bezpłatna. Jak w przypadku pozostałych szczepień, samo podanie w aptece jest finansowane przez NFZ.

Czy można się zaszczepić na wszystko naraz?

To jedno z najczęstszych pytań – i odpowiedź zwykle brzmi: tak. Szczepionki przeciw grypie i COVID-19 można bezpiecznie podać podczas jednej wizyty, w dwa różne ramiona. Również szczepionkę przeciw RSV można podać razem ze szczepionką przeciw grypie. Badania pokazują, że jednoczesne podanie nie osłabia w istotny sposób skuteczności żadnej z nich, a odczyny poszczepienne nie są znacząco częstsze niż przy pojedynczym szczepieniu.

Jednoczesne szczepienie ma też ogromną zaletę praktyczną: jedna wizyta zamiast dwóch czy trzech, jeden dzień ewentualnego gorszego samopoczucia zamiast kilku. Dla seniora, który do punktu szczepień musi dojechać, to naprawdę spore ułatwienie. Jeśli ktoś woli rozłożyć szczepienia w czasie – również nie ma przeszkód. Nie ma obowiązkowych odstępów między tymi szczepionkami, więc można je przyjąć w dowolnych, wygodnych odstępach. Podczas kwalifikacji farmaceuta pomoże ustalić, jaki plan będzie najlepszy w Twojej sytuacji.

Przy okazji jesiennych szczepień warto też zapytać o inne szczepienia ważne dla dorosłych, które od 2026 r. również można wykonać w aptece – na przykład przeciw półpaścowi czy przypominającą dawkę przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi. Część z nich jest refundowana dla seniorów i osób z grup ryzyka.

Najczęstsze obawy i mity

„Nigdy nie choruję, więc nie muszę się szczepić.” To, że dotąd udawało się uniknąć ciężkiej infekcji, niestety nic nie gwarantuje na przyszłość – z wiekiem i z pojawieniem się chorób przewlekłych ryzyko rośnie.

„Po szczepieniu na grypę zawsze łapię przeziębienie.” Szczepionka chroni przed grypą, a nie przed kilkuset innymi wirusami wywołującymi przeziębienie, które krążą w tym samym czasie. Szczepimy się jesienią – w okresie, gdy i tak przeziębienia są częste – stąd łatwo o mylne skojarzenie. Inaktywowana szczepionka nie może wywołać grypy.

„Szczepionka i tak nie działa, bo znajomy zachorował mimo szczepienia.” Żadna szczepionka nie daje stuprocentowej ochrony. Jednak nawet jeśli osoba zaszczepiona zachoruje, choroba zwykle przebiega łagodniej, a ryzyko powikłań, hospitalizacji i zgonu jest wyraźnie mniejsze. Właśnie o to w szczepieniach chodzi najbardziej.

„Mam alergię, więc nie mogę się szczepić.” Większość alergii – na pyłki, roztocza, leki czy pokarmy – nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Również uczulenie na jajka u większości osób nie wyklucza szczepienia przeciw grypie. Przeciwwskazaniem jest natomiast ciężka reakcja alergiczna (anafilaksja) po wcześniejszej dawce danej szczepionki lub na jej składnik. Każdą alergię warto zgłosić podczas kwalifikacji – farmaceuta oceni, czy szczepienie jest bezpieczne.

„Biorę dużo leków, nie wiem, czy mogę.” Przyjmowanie leków na nadciśnienie, cukrzycę, cholesterol czy tarczycę nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe również mogą się zaszczepić – trzeba o tym jedynie powiedzieć przed podaniem, by po wkłuciu dłużej uciskać miejsce iniekcji. Szczególnej uwagi wymagają leki obniżające odporność – wtedy dobry termin szczepienia warto ustalić z lekarzem prowadzącym.

„Jestem przeziębiony – czy muszę przełożyć szczepienie?” Łagodna infekcja bez gorączki, np. katar, zwykle nie jest przeszkodą. Szczepienie odracza się natomiast w przypadku ostrej choroby z gorączką lub wyraźnym złym samopoczuciem – wtedy wracamy po wyzdrowieniu.

Jak wygląda szczepienie w aptece – krok po kroku

Dla wielu osób szczepienie w aptece to wciąż nowość, warto więc wiedzieć, czego się spodziewać. Cała wizyta trwa zwykle około pół godziny, z czego większość to czas obserwacji po szczepieniu.

Kwalifikacja. Na początku wypełnia się krótki kwestionariusz i rozmawia z farmaceutą o stanie zdrowia: czy w ostatnich dniach występowała gorączka lub infekcja, jakie są choroby przewlekłe i przyjmowane leki, czy zdarzały się reakcje alergiczne po wcześniejszych szczepieniach. Farmaceuta sprawdza, czy nie ma przeciwwskazań, i wspólnie z pacjentem wybiera odpowiednie szczepionki. Jeśli szczepionka jest refundowana, na miejscu może zostać wystawiona recepta.

Podanie szczepionki. Szczepionkę podaje się domięśniowo w ramię – zwykle w rękę niedominującą, by mniej odczuwać ewentualną bolesność. Samo wkłucie trwa kilka sekund. Jeśli szczepimy się na dwie choroby jednocześnie, każda szczepionka trafia w inne ramię.

Obserwacja. Po szczepieniu zostaje się w punkcie przez około 15 minut. To standardowa procedura bezpieczeństwa – reakcje alergiczne zdarzają się niezwykle rzadko, ale jeśli wystąpią, to najczęściej właśnie w pierwszych minutach. Wykonane szczepienie zostaje odnotowane w dokumentacji i jest widoczne na Internetowym Koncie Pacjenta.

Po powrocie do domu. W ciągu 1–2 dni mogą pojawić się typowe, przemijające odczyny: ból, zaczerwienienie lub obrzęk ramienia, uczucie zmęczenia, ból głowy czy mięśni, stan podgorączkowy. Pomaga chłodny okład na ramię, odpoczynek i odpowiednie nawodnienie, a w razie potrzeby – lek przeciwbólowy lub przeciwgorączkowy dobrany z farmaceutą. Nie trzeba rezygnować z codziennej aktywności, warto jedynie odpuścić intensywny wysiłek fizyczny w dniu szczepienia.

Co zabrać ze sobą? Dokument tożsamości z numerem PESEL, listę przyjmowanych leków (albo po prostu opakowania) oraz – jeśli to możliwe – informację o wcześniejszych szczepieniach. Warto przyjść w ubraniu, które pozwala łatwo odsłonić ramię, i nie na czczo.

Przed sezonem: co jeszcze możesz zrobić

Warto pamiętać o prostych nawykach, które zmniejszają ryzyko zakażenia: częstym myciu rąk, regularnym wietrzeniu mieszkania, unikaniu bliskiego kontaktu z osobami, które mają objawy infekcji, a w okresie szczytu zachorowań – o maseczce w zatłoczonych miejscach, jeśli należymy do grupy ryzyka. Dobrze wyrównana choroba przewlekła, odpowiednia ilość snu, aktywność fizyczna i zbilansowana dieta również wspierają organizm w walce z infekcjami.

Warto też przygotować domową apteczkę na sezon: termometr, lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy, środki na ból gardła i katar, sól fizjologiczną. Zalecamy, by przy pierwszych objawach grypy – nagłej wysokiej gorączce i bólach mięśni – nie czekać, tylko skontaktować się z lekarzem: leki przeciwwirusowe przeciw grypie działają najlepiej, jeśli zostaną włączone w ciągu pierwszych 48 godzin.

Zaszczep się w naszym punkcie przy ul. Św. Barbary 4

Jeśli zastanawiasz się, które szczepienia są dla Ciebie, ile zapłacisz i czy możesz przyjąć kilka szczepionek podczas jednej wizyty – przyjdź do nas. W naszym punkcie szczepień przy ul. Św. Barbary 4 wykonujemy szczepienia dorosłych, w tym przeciw grypie, COVID-19 i RSV. Farmaceuta przeprowadzi kwalifikację, odpowie na wszystkie pytania, sprawdzi, czy przysługuje Ci bezpłatna lub refundowana szczepionka, i w razie potrzeby wystawi receptę. Kwalifikacja i podanie szczepionki są finansowane przez NFZ.

Termin szczepienia można ustalić telefonicznie pod numerem 43 843 86 56. Pod tym samym adresem działa nasz Punkt Konsultacji Farmaceutycznych, czynny w każdą pierwszą sobotę miesiąca w godzinach 9:00–14:00. Konsultacje są bezpłatne i niezależne – nie są powiązane z żadną firmą farmaceutyczną. To dobra okazja, by przy jednej wizycie omówić plan szczepień, przejrzeć przyjmowane leki i porozmawiać o tym, jak najlepiej przygotować się na sezon infekcji.

Sezon jesienno-zimowy dopiero się rozkręca – a odporność po szczepieniu buduje się około dwóch tygodni. Nie odkładaj decyzji do pierwszego kaszlu w rodzinie. Kilka minut w aptece może oszczędzić Ci tygodni choroby – a Twoim bliskim zmartwień.

Odporność po szczepieniu buduje się około dwóch tygodni. Nie odkładaj decyzji do pierwszego kaszlu w rodzinie.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani farmaceutycznej. Informacje o refundacji podano według wykazu leków refundowanych obowiązującego od 1 października 2026 r.; poziom odpłatności może się zmienić wraz z kolejnymi obwieszczeniami Ministra Zdrowia.